Το πετρέλαιο έχει μπει για τα καλά στο μικροσκόπιο των αγορών, και όχι άδικα. Η σύγκρουση στον Περσικό Κόλπο και το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ έχουν μετατρέψει τις τιμές σε κανονικό ασανσέρ, πετώντας το βαρέλι ξανά πάνω από το ψυχολογικό φράγμα των 100 δολαρίων. Αυτή τη στιγμή, με ημερομηνία 20 Μαΐου, το Brent παίζει γύρω στα 110,34 δολάρια. Αν και τσίμπησε μια μικρή πτώση 2,59 δολαρίων από το χθεσινό κλείσιμο των 112,93 (κάτι λιγότερο από 2,3% κάτω), η μεγάλη εικόνα ζαλίζει. Πριν από ένα μήνα ήμασταν στα 97,50 δολάρια και πέρυσι τέτοια εποχή μετά βίας ξεπερνούσαμε τα 65. Μιλάμε για μια τρομακτική άνοδο που αγγίζει το 68% μέσα σε έναν χρόνο.
Όσο οι βραχυπρόθεσμοι παίκτες ιδρώνουν πάνω από τα τερματικά τους, προσπαθώντας να μαντέψουν κάθε ψήγμα είδησης για μια «επικείμενη συμφωνία» ή μια νέα κλιμάκωση, όσοι βλέπουν λίγο πιο μακριά ξέρουν ότι το πραγματικό πρόβλημα είναι άλλο. Ο κίνδυνος οι τιμές να κολλήσουν στα ύψη για πολύ καιρό είναι πέρα για πέρα αληθινός.
Οι σπασμωδικές κινήσεις στα εμπορεύματα δεν είναι κάτι καινούργιο, συνήθως ξεχνιούνται μετά από μερικούς μήνες. Το θέμα σοβαρεύει όταν μια άνοδος ριζώνει εξαιτίας δομικών ζητημάτων. Είναι εντυπωσιακό το πόσο αποκομμένο μοιάζει часті κομμάτι της αγοράς. Ενώ κάποιοι ζουν στον δικό τους μικρόκοσμο –ψάχνοντας αν η τεχνητή νοημοσύνη θα βγάλει τον πρώτο τρισεκατομμυριούχο του πλανήτη ή διαβάζοντας αναφορές για άγνωστες εταιρείες-μονοπώλια που δίνουν κρίσιμη τεχνολογία στην Intel και τη Nvidia– η πραγματική οικονομία αντιμετωπίζει ένα βαρύ ενεργειακό σοκ. Παρά το γεγονός ότι οι προθεσμιακές αγορές προεξοφλούν μια μάλλον γρήγορη επιστροφή στην κανονικότητα, η τιμή του πετρελαίου παραμένει τσιμπημένη από τον Μάρτιο και καμία λύση στο γεωπολιτικό μέτωπο δεν φαίνεται να ωριμάζει.
Κακά τα ψέματα, το να βρεθεί μια λύση είναι το πιο ρεαλιστικό σενάριο, κυρίως επειδή βολεύει τους πάντες. Οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις σε Αμερική και Ευρώπη καίγονται για φθηνότερη ενέργεια. Οι ασιατικές χώρες εξαρτώνται από τα φορτία που περνάνε το Στενό, ενώ τα κράτη του Κόλπου, μαζί με το Ιράν, ουσιαστικά ζουν από αυτές τις πωλήσεις.
Ακόμα όμως κι αν ανοίξει αύριο το Ορμούζ, μην περιμένετε να δούμε τις τιμές να καταρρέουν ως διά μαγείας. Οι ενεργειακές υποδομές που χτυπήθηκαν στον Κόλπο θα κάνουν χρόνια να επισκευαστούν. Βάλε στην εξίσωση και τις ασφαλιστικές: ποιος ξέρει τι εξωφρενικά ασφάλιστρα θα ζητήσουν για να καλύψουν τα δεξαμενόπλοια ή πόσο ρίσκο κρύβουν πια οι επενδύσεις στην περιοχή. Έπειτα, είναι και το παιχνίδι που παίζεται στο εσωτερικό του ΟΠΕΚ. Στις πετρελαιοπαραγωγικές χώρες δεν λείπουν καθόλου τα φθηνά βαρέλια. Ναι, τα Εμιράτα την έκαναν από το καρτέλ και ανεβάζουν στροφές, αλλά η Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ, το Ιράν και η Ρωσία μάλλον δεν θα βιαστούν να ανταποκριθούν. Μπορούν άνετα να ανοίξουν τις κάνουλες με ρυθμό χελώνας, συντηρώντας τον πυρετό των τιμών προς όφελός τους.
Και όλα αυτά, στο τέλος της ημέρας, καταλήγουν στην αντλία του βενζινάδικου της γειτονιάς σου. Η τιμή που πληρώνεις δεν είναι μόνο το αργό. Είναι το κόστος διύλισης, τα μεταφορικά των χονδρεμπόρων, οι φόροι και το καπέλο του πρατηριούχου. Το αργό, ωστόσο, παραμένει ο αδιαμφισβήτητος βασιλιάς, βγάζοντας πάνω από το μισό κόστος του κάθε λίτρου. Υπάρχει μάλιστα ένας άγραφος κανόνας στην αγορά, γνωστός ως «ρουκέτες και πούπουλα». Όταν το πετρέλαιο εκτοξεύεται, η βενζίνη ακολουθεί αμέσως σαν ρουκέτα. Όταν πέφτει, οι τιμές στην αντλία κατεβαίνουν αργά και βασανιστικά, σαν να πέφτει ένα πούπουλο.
Για να απορροφηθούν αυτοί οι κραδασμοί, ενεργοποιούνται εργαλεία όπως το Στρατηγικό Αποθεματικό Πετρελαίου των ΗΠΑ. Πρόκειται για ένα μαξιλαράκι ασφαλείας για τα πολύ δύσκολα –πολέμους, κυρώσεις, φυσικές καταστροφές– που μπορεί να προσφέρει μια ανάσα στους καταναλωτές και να κρατήσει όρθια τα κρίσιμα γρανάζια της οικονομίας, όπως τις μεταφορές και τις βιομηχανίες. Είναι όμως απλώς ένα τσιρότο για άμεση ανακούφιση, όχι μόνιμη λύση.
Την ίδια στιγμή, οι αναταράξεις αυτές δημιουργούν ένα ντόμινο που χτυπάει και το φυσικό αέριο. Καθώς το πετρέλαιο ακριβαίνει επικίνδυνα, ορισμένες βιομηχανίες προσπαθούν να το γυρίσουν στο φυσικό αέριο όπου μπορούν, αυξάνοντας απότομα τη ζήτησή του και συμπαρασύροντας τις τιμές του προς τα πάνω.
Για να καταλάβουμε πραγματικά πού πηγαίνει αυτό το γαϊτανάκι, πρέπει να κοιτάμε τους σωστούς δείκτες. Το West Texas Intermediate (WTI) δίνει τον παλμό στην Αμερική, αλλά το Brent είναι το πραγματικό αφεντικό. Αντικατοπτρίζει το μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου αργού και αποτελεί τον καθρέφτη των ιστορικών τάσεων, σε τέτοιο βαθμό που μέχρι και η αμερικανική Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας το χρησιμοποιεί ως βασικό σημείο αναφοράς. Το πού θα κάτσει τελικά η μπίλια στην αγορά της ενέργειας, μάλλον δεν το ξέρει ούτε ο πιο αισιόδοξος αναλυτής. Το μόνο σίγουρο είναι ότι οι νόμοι της προσφοράς και της ζήτησης θα συνεχίσουν να γράφουν τους κανόνες, με τον φόβο και τα γεωπολιτικά σοκ να κρατάνε την μπαγκέτα.